Krajowe Strategie i dokumenty programowe w zakresie polityki zatrudnienia
Strategia rozwoju kapitału ludzkiego 2030 to dokument przyjęty w 2020 r., którego celem jest zwiększenie potencjału ludzi poprzez inwestycje w edukację, kwalifikacje, kompetencje zawodowe i umiejętności społeczne. Skupia się na rozwijaniu zasobów ludzkich w sposób spójny z potrzebami rynku pracy i gospodarki, aby obywatele mogli w pełni uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym. Kapitał ludzki jest kluczowym czynnikiem wzrostu gospodarczego i konkurencyjności kraju.
Strategia ma na celu:
- lepiej dopasować edukację i szkolenia do potrzeb rynku pracy,
- zwiększyć zatrudnialność młodych i osób zagrożonych wykluczeniem,
- wspierać mobilność zawodową i rozwój kompetencji cyfrowych,
- wzmacniać innowacyjność i adaptacyjność gospodarki do zmian technologicznych i demograficznych.
Inwestowanie w kapitał ludzki przyczynia się do długofalowego rozwoju społecznego i gospodarczego, ogranicza nierówności i poprawia jakość życia obywateli.
Plan Rozwoju Publicznych Służb Zatrudnienia (PSZ) jest opracowywany na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620).
Planu Rozwoju PSZ na lata 2025-2027 to pierwszy tego rodzaju dokument w historii polityki zatrudnienia w Polsce. Obejmuje on swym zasięgiem poziom krajowy, wojewódzki i powiatowy i zastępuje Krajowy i Regionalne Plany Działań na rzecz Zatrudnienia.
Planu Rozwoju PSZ wskazuje priorytety polityki zatrudnienia w Polsce wynikające z aktualnej sytuacji i wyzwań na rynku pracy oraz definiuje sposoby realizacji tych priorytetów jak również wskazuje zakładanych efektów działań realizowanych przez PSZ.
Plan Rozwoju PSZ w oparciu o zidentyfikowane wyzwania wyznacza następujące priorytety dla polityki rynku pracy:
- Rozwój nowoczesnych Publicznych Służb Zatrudnienia.
- Wspieranie bezrobotnych, pracowników, biernych zawodowo i pracodawców na zmieniającym się rynku pracy.
Do nich przypisano działania kierunkowe, których realizacji służą zadania szczegółowe realizowane przez MRPiPS, WUP, PUP i urzędy wojewódzkie. Krajowy Plan Działań na rzecz Zatrudnienia (KPDZ) był przygotowywany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która obowiązywała do 31 maja 2025 r.
W ustawie z dania 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która zastąpiła ustawę o promocji zatrudnienia, zrezygnowano z przygotowywania KPDZ.
KPDZ na lata 2024-2026 jest więc ostatnim dokumentem tego typu.
Celem głównym KPDZ 2024–2026, odpowiadającym na zidentyfikowane wyzwania dla polityki zatrudnienia, jest wzrost aktywności zawodowej i wzrost poziomu dobrej jakości zatrudnienia w Polsce.
Cel główny KPDZ 2024–2026 jest wdrażany przez cele szczegółowe:
- Zwiększenie dostępności zasobów kadrowych, w tym wykorzystanie niewykorzystanych dotychczas zasobów rynku pracy.
- Wspieranie przedsiębiorczości oraz przedsiębiorców w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy i wsparcie dotychczasowych miejsc pracy.
- Dostosowanie kwalifikacji i umiejętności osób do potrzeb gospodarki, w związku ze zmianami technologicznymi, ekonomicznymi i społecznymi.
- Modernizacja publicznych służb zatrudnienia oraz Ochotniczych Hufców Pracy.
- Doskonalenie regulacji dotyczących prawa pracy i dialogu społecznego.
- Bezpieczna i odpowiedzialna polityka migracji zarobkowych.
Do celów szczegółowych przypisano działania kierunkowe, których realizacji służą zadania szczegółowe realizowane przez MRPiPS, inne resorty i urzędy centralne oraz WUP i PUP.
Europejskie Strategie i dokumenty programowe
Europejski filar praw socjalnych (European Pilar of Social Rights) to inicjatywa Unii Europejskiej przyjęta w 2017 r., mająca na celu wzmocnienie ochrony socjalnej i standardów pracy w całej Unii. Jego głównym celem jest zapewnienie wszystkim obywatelom UE godnych warunków życia i pracy oraz równych szans w dostępie do edukacji, zatrudnienia i usług społecznych. Filar stanowi ramę odniesienia dla polityki społecznej i zatrudnienia w UE, integrując kwestie rynku pracy, ochrony socjalnej i włączenia społecznego w spójną strategię.
Filar ustanawia wspólne standardy socjalne dla wszystkich państw członkowskich, wspiera integrację osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym młodych ludzi pozostających poza edukacją i rynkiem pracy (NEETs), oraz umożliwia lepsze monitorowanie postępów państw w zakresie zatrudnienia i ochrony socjalnej. Filar pomaga również państwom członkowskim adaptować się do zmian na rynku pracy, takich jak cyfryzacja czy transformacja gospodarki, jednocześnie promując godne
i bezpieczne warunki pracy.
Semestr europejski to coroczny proces, w ramach którego koordynowana jest unijna polityka gospodarcza i społeczna. Podczas tego procesu państwa członkowskie UE dostosowują swoje polityki budżetowe i gospodarcze do celów i zasad uzgodnionych na poziomie Unii.
Coroczny przebieg semestru europejskiego:
- listopad – Komisja Europejska publikuje jesienny pakiet dokumentów, w tym Wspólne Sprawozdanie o Zatrudnieniu (Joint Employment Report) oraz projekt zaleceń Rady dla strefy euro,
- grudzień/styczeń – Rada UE przyjmuje Wytyczne w sprawie Zatrudnienia (Employment Guidelines),
- kwiecień – przedłożenie przez państwa członkowskie rocznych sprawozdań z postępów z wdrażania Średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego,
- maj/czerwiec – Komisja Europejska publikuje wiosenny pakiet dokumentów, w tym Sprawozdania krajowe (ang. Country Reports), projekt zaleceń Rady dla państw członkowskich (Country Specific Recommendations; CSR) i Wytycznych w sprawie Zatrudnienia,
- lipiec – przyjęcie CSR przez Radę do Spraw Gospodarczych i Finansowych (ECOFIN).
30 kwietnia 2024 r. weszła w życie reforma ram zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej. Celem nowych ram zarządzania gospodarczego jest wzmocnienie stabilności finansów publicznych w średnim okresie czasu, utrzymanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego i zwiększenie odporności gospodarki UE.
Aby osiągnąć te cele państwa członkowskie UE przygotowują co rok średniookresowe plany budżetowo-strukturalne, które zawierają zobowiązania państwa członkowskiego dotyczące polityki budżetowej, reform i inwestycji.
W ramach procedury Semestru europejskiego Rada UE corocznie przyjmuje Wytyczne w sprawie zatrudnienia (Employment guidelines). Na podstawie sprawozdań Rada corocznie analizuje wykonanie polityk zatrudnienia Państw Członkowskich. Na podstawie wyników tej analizy Rada i Komisja kierują do Rady Europejskiej wspólne sprawozdanie roczne dotyczące sytuacji zatrudnienia w Unii i urzeczywistnienia wytycznych dotyczących zatrudnienia.
Średniookresowy Plan Budżetowo-Strukturalny. Plany odnoszą się do zaleceń Rady UE dla państw członkowskich w ramach Semestru europejskiego.
Państwa członkowskie są zobowiązane do 30 kwietnia każdego roku przedłożyć Komisji Europejskiej roczne sprawozdanie z postępów realizacji średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego.
Zalecenia Rady (Country Specific Recommendation – CSR). Na podstawie rocznych sprawozdań z wdrażania Średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego przekazanych przez państwa członkowskie przygotowywane są Zalecenia Rady, które zawierają wytyczne dalszych działań dla danego państwa członkowskiego.
Zalecenia Rady Unii Europejskiej dla Polski z 8 lipca 2025 r. obejmują w zakresie dotyczącym rynku pracy:
- Poprawienie efektywności wydatków publicznych, w tym przez lepsze ukierunkowanie świadczeń społecznych. Zapewnienie adekwatności przyszłych świadczeń emerytalnych i wzmocnienie stabilności systemu emerytalnego, w tym przez wprowadzenie środków dotyczących rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę i zreformowanie preferencyjnych systemów emerytalnych.
- Przyspieszenie wdrażania programów polityki spójności (EFRR, FST, EFS+, FS), w stosownych przypadkach z wykorzystaniem możliwości wynikających z przeglądu śródokresowego.
- Uproszczenie regulacji, usprawnienie narzędzi regulacyjnych i zapewnienie, aby ramy prawne były stabilne i jasne dla sektora biznesu. Wprowadzenie środków mających ograniczyć obciążenie administracyjne spoczywające na przedsiębiorstwach. Zachęcanie do konkurencji w procedurach udzielania zamówień publicznych przez poprawę ich efektywności i zmniejszenie uciążliwości, zwłaszcza dla MŚP. Wzmocnienie powiązań między nauką a biznesem przez usprawnienie struktur wsparcia, wdrażanie ukierunkowanych systemów finansowania oraz tworzenie zachęt dla naukowców do współpracy z sektorem prywatnym. Usprawnienie i unowocześnienie publicznego systemu badań naukowych przez zwiększenie atrakcyjności karier naukowych, zwiększenie inwestycji publicznych w badania naukowe i innowacje oraz wspieranie instytucji badawczych. Ukierunkowanie inwestycyjnej polityki gospodarczej na innowacje.
- Wspieranie wysokiej jakości i inkluzywnej edukacji oraz umiejętności potrzebnych na rynku pracy, w tym umiejętności ekologicznych i cyfrowych, zwiększenie uczestnictwa w dziedzinach STEM w szkolnictwie wyższym i podniesienie jakości kształcenia nauczycieli oraz dalszą poprawę efektywności kształcenia i szkolenia zawodowego. Wspieranie i zwiększanie uczestnictwa osób dorosłych w programach uczenia się, w tym uczenia się pozaformalnego i w dziedzinach kluczowych dla konkurencyjności Polski. Podjęcie działań na rzecz zwiększenia uczestnictwa w rynku pracy grup defaworyzowanych, w tym przez skuteczną edukację umożliwiającą przekwalifikowanie zawodowe.
